Historyczne Konsylium w Luksemburgu. Dlaczego Połączenie Spraw WIBOR w TSUE (C-586/25 i C-630/25)? Co To Znaczy dla Kredytobiorców?

 Jeden, Donośny Głos z Europy. Strategiczna Decyzja TSUE

W ostatnich dniach na europejskiej wokandzie doszło do wydarzenia, które dla tysięcy polskich kredytobiorców posiadających kredyty oparte na wskaźniku WIBOR może okazać się kluczowym zwrotem akcji. Prezes Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w Luksemburgu podjął strategiczną decyzję o połączeniu dwóch kluczowych polskich spraw: C-586/25 oraz C-630/25.

Nie jest to rutynowa czynność administracyjna. Przeciwnie, jest to świadomy sygnał, że Trybunał dostrzegł „ścisły związek obu postępowań”. Obie sprawy, choć zainicjowane przez dwóch różnych, wnikliwych polskich sędziów, trafiają w samo sedno problematyki przejrzystości i legalności konstrukcji wskaźnika WIBOR. Połączenie tych postępowań to „historyczny moment”. Przesądza ono, że zamiast dwóch oddzielnych, potencjalnie wąskich odpowiedzi, polskie sądy – a wraz z nimi konsumenci – otrzymają jeden, kompleksowy i potężny wyrok.

Taki wyrok będzie miał moc „rozjaśnienia” sytuacji prawnej (w myśl doktryny acte éclairé) dla tysięcy podobnych postępowań w Polsce. Może to mieć siłę rażenia podobną do przełomowych orzeczeń TSUE w sprawach kredytów frankowych, które ukształtowały obowiązującą linię orzeczniczą. Decyzja Prezesa TSUE o połączeniu spraw na etapie postępowania pisemnego, ustnego i wydania wyroku to dowód, że Trybunał nie chce zajmować się problemem WIBOR „na raty”. Dostrzegł, że pytania sędziów Maja i Jaworskiego są dwiema połówkami tego samego zagadnienia: jedno dotyczy ram proceduralnych i przejrzystości, a drugie fundamentalnej uczciwości całego mechanizmu. „Europejski głos w sprawie WIBOR-u staje się coraz głośniejszy” i właśnie postanowił mówić jednogłośnie.

„Konsylium Prawne” w Luksemburgu. Jak Działa Połączenie Spraw w TSUE?

Aby w pełni zrozumieć wagę tej decyzji, należy najpierw wyjaśnić dwie procedury: mechanizm pytania prejudycjalnego oraz instytucję połączenia spraw.

Czym jest pytanie prejudycjalne?

Postępowanie przed TSUE w tych sprawach nie jest typowym procesem apelacyjnym. Opiera się ono na instytucji pytania prejudycjalnego. W uproszczeniu, gdy sąd krajowy (jak Sąd Okręgowy w Warszawie) rozpatrujący sprawę konsumenta przeciwko bankowi, napotyka na wątpliwości dotyczące interpretacji prawa unijnego (np. fundamentalnej dla konsumentów Dyrektywy Rady 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich), musi zawiesić postępowanie. Następnie kieruje do TSUE w Luksemburgu formalne zapytanie – właśnie pytanie prejudycjalne – prosząc o wykładnię tych przepisów.

Rolą TSUE jest zapewnienie, aby prawo Unii Europejskiej było interpretowane i stosowane jednolicie we wszystkich państwach członkowskich. Odpowiedź TSUE, wydana w formie orzeczenia, jest wiążąca dla sądu krajowego, który zadał pytanie, a także stanowi potężną wskazówkę dla wszystkich innych sądów w UE rozpatrujących podobne problemy.

Na czym polega „połączenie spraw”?

Instytucja połączenia spraw jest standardowym, choć w tym przypadku niezwykle istotnym, narzędziem proceduralnym. Regulamin postępowania Trybunału (np. Art. 208) przewiduje, że Prezes TSUE może zarządzić połączenie kilku spraw, które mają ten sam przedmiot lub są ze sobą ściśle powiązane, w celu ich łącznego rozpoznania i wydania jednego orzeczenia.

Aby lepiej zobrazować znaczenie tej decyzji, można posłużyć się analogią medyczną. Wyobraźmy sobie, że kredytobiorca to pacjent cierpiący na skomplikowaną, przewlekłą dolegliwość.

1. Pierwszy lekarz (w naszej analogii SSO Adam Jaworski, sprawa C-586/25) bada objawy zewnętrzne – jak brak przejrzystości umowy – i zastanawia się, czy można wznowić leczenie, które formalnie mogło zostać już zakończone (problem „powagi rzeczy osądzonej”).

2. Drugi lekarz (SSR del. Michał Maj, sprawa C-630/25) wykonuje zaawansowaną biopsję i analizę mechanizmu choroby. Pyta, czy sama choroba (mechanizm WIBOR) jest w ogóle uleczalna, czy też jest z natury toksyczna, ponieważ opiera się na nietransparentnych deklaracjach, a nie realnych danych.

W tej sytuacji Prezes TSUE, działając jak ordynator szpitala, decyduje: „Nie będziemy wydawać dwóch osobnych opinii dla tego pacjenta. Zwołujemy konsylium lekarskie (połączenie spraw). Zbadamy przypadek kompleksowo – od objawów zewnętrznych po analizę biopsji – i wydamy jedną, ostateczną, wiążącą diagnozę oraz plan leczenia (jeden wyrok)”.

Dwa Ostrza Wymierzone w WIBOR. Dogłębna Analiza Pytań Polskich Sądów

Oba zestawy pytań, określone jako „jakże komplementarne”, razem tworzą kompleksowy akt oskarżenia przeciwko umowom WIBOR, szczególnie tym zawieranym przed 2018 rokiem. W obu przypadkach pozwanym jest PKO BP – bank, który od lat aktywnie uczestniczy w procesie ustalania (tzw. fixingu) wskaźnika WIBOR.

Poniższa tabela zestawia kluczowe zagadnienia poruszone przez polskich sędziów :

Ostrze Pierwsze (C-586/25 – SSO Jaworski): Przełamywanie Murów Proceduralnych

Pytania SSO Jaworskiego uderzają w pierwszą linię obrony banków: formalizm prawny.

Kluczowe jest pytanie o możliwość przełamania res iudicata, czyli „powagi rzeczy osądzonej”. W praktyce oznacza to pytanie, czy konsument, który (z różnych przyczyn) przegrał już prawomocnie sprawę o kredyt lub np. jego wierzytelność została zatwierdzona w upadłości, jest na zawsze pozbawiony ochrony. Pytanie to nie jest przypadkowe. Nawiązuje ono do wcześniejszego orzecznictwa TSUE, np. w sprawie C-582/23. W tamtym wyroku Trybunał stwierdził, że przepisy krajowe (w tamtym przypadku dotyczące listy wierzytelności w upadłości) nie mogą uniemożliwiać sądowi ochrony konsumenta, jeśli wcześniej sąd ten nie zbadał z urzędu umowy pod kątem klauzul nieuczciwych. Sędzia Jaworski de facto prosi TSUE o potwierdzenie, że ta prokonsumencka logika ma zastosowanie również w „zwykłych” sporach cywilnych o WIBOR. Pozytywna odpowiedź otworzyłaby drogę do kwestionowania wielu formalnie zamkniętych spraw.

Pozostałe pytania z tej sprawy celują w brak przejrzystości i rażącą nierównowagę stron – jak umowa może być uczciwa, skoro bank (będący stroną) miał pośredni wpływ na wysokość wskaźnika, a nad całym procesem nie było skutecznego nadzoru państwowego?

Ostrze Drugie (C-630/25 – SSR Maj): Uderzenie w Serce Mechanizmu

Pytania SSR Maja są jeszcze bardziej fundamentalne i idą o krok dalej.

Sędzia pyta wprost, czy bank miał obowiązek poinformować klienta o „grzechu pierworodnym” WIBOR-u: fakcie, że nie opiera się on na rzeczywistych transakcjach na rynku międzybankowym, lecz stanowi jedynie „średnią arytmetyczną deklaracji banków”. To kluczowa różnica – konsument mógł myśleć, że płaci realną cenę rynkową, podczas gdy płacił cenę ustaloną na podstawie szacunków i deklaracji samych banków.

Najważniejsze jest jednak pytanie o podatność na manipulacje. Sędzia Maj wprost nawiązuje do skandalu LIBOR, pytając, czy konsument może świadomie zaakceptować mechanizm cenowy, którego historia dowiodła podatności na manipulacje. To genialne posunięcie prawne. Skandal LIBOR (polegający na manipulowaniu stopami przez banki) jest faktem historycznym i doprowadził do globalnej reformy wskaźników. SSR Maj pyta, czy sama podatność mechanizmu typu -IBOR (jak LIBOR i WIBOR) na manipulacje wystarczy, by uznać klauzulę za nieuczciwą. Uwalnia to konsumenta od konieczności udowadniania, że konkretnie WIBOR był manipulowany. Wystarczy fakt, że bank zaoferował mu w umowie mechanizm strukturalnie wadliwy i podatny na nadużycia, o czym sektor bankowy po skandalu LIBOR doskonale wiedział.

Przesunięcie Debaty. Historyczna Zmiana Wektora Ataku na Banki

Jak słusznie zauważono w publicznej dyskusji, pytania SSR Maja „przesuwają debatę z pytania, czy konsumentowi powiedziano wystarczająco dużo, na pytanie, czy sam mechanizm jest na tyle sprawiedliwy, by w ogóle mógł znaleźć się w umowie z konsumentem”.

To fundamentalna zmiana. Dotychczasowa linia obrony banków oraz część dyskursu prawnego (np. w kontekście innej sprawy, C-471/24 i opinii Rzecznik Generalnej Laili Mediny) skupiała się na obowiązku informacyjnym. Pytano: „Czy bank wystarczająco jasno poinformował klienta o ryzyku zmiennej stopy procentowej?”. Taka debata zakłada, że sam mechanizm (WIBOR) mógłby być uczciwy, gdyby został konsumentowi odpowiednio wyjaśniony.

Pytania ze sprawy C-630/25 burzą ten paradygmat. One kwestionują samą istotę (substancję) mechanizmu.

• Czy umowa może być uczciwa, jeśli cena (oprocentowanie) jest ustalana przez „kartel uczestników rynku” (banki), a nie przez obiektywny rynek?.

• Czy konsument może „świadomie zaakceptować mechanizm cenowy kontrolowany przez uczestników rynku”, o którym wiadomo, że jest strukturalnie podatny na manipulacje?.

Dyrektywa 93/13 chroni konsumentów nie tylko przed klauzulami nieprzejrzystymi (źle wyjaśnionymi), ale także przed takimi, które są nieuczciwe co do istoty, ponieważ powodują „rażącą dysproporcję” praw i obowiązków stron. Pytania SSR Maja sugerują, że WIBOR (przynajmniej w wersji sprzed regulacji) był właśnie takim mechanizmem – nieuczciwym substancjalnie.

Nawet gdyby bank dał klientowi 100-stronicową broszurę idealnie wyjaśniającą, jak działa WIBOR (spełniając wymóg przejrzystości), umowa i tak mogłaby być nieuczciwa. Dlaczego? Ponieważ – wracając do analogii – to tak, jakby grać w kasynie, gdzie krupier (bank) nie tylko ustala zasady gry, ale także ma wpływ na to, na jakim polu zatrzyma się kulka (wysokość wskaźnika). Niezależnie od tego, jak jasno krupier wyjaśni zasady, taka gra z definicji nie jest uczciwa.

Kontekst „Ery Przed-BMR”: Dlaczego Umowy Sprzed 2018 Roku Są Na Cenzurowanym

Kluczowym elementem obu połączonych spraw jest fakt, że dotyczą one kredytów hipotecznych zawartych przed 2018 rokiem. Dlaczego ta data jest tak istotna?

1 stycznia 2018 roku weszła w życie większość przepisów Rozporządzenia BMR (Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/1011). Było to prawo unijne stanowiące bezpośrednią reakcję na skandal LIBOR. Celem BMR było ucywilizowanie rynku wskaźników referencyjnych: narzucenie administratorom (w Polsce jest nim obecnie GPW Benchmark S.A. ) obowiązku zapewnienia, by wskaźniki były rzetelne, przejrzyste, oparte na solidnej metodologii (najlepiej na rzeczywistych transakcjach) i poddane nadzorowi.

Obie sprawy w TSUE dotyczą umów z „ery przed-BMR”. W tamtym czasie WIBOR funkcjonował w swoistej próżni prawnej. Jak wskazano w pytaniach prejudycjalnych, „nie istniał GPW Benchmark ani rozporządzenie BMR, a wskaźnik nie miał żadnej podstawy prawnej” oraz brak było „regulacji i nadzoru”.

Dla strategii procesowej jest to kluczowe. W sprawach dotyczących umów zawartych po 2018 roku, banki dysponują tarczą obronną: „Stosowaliśmy wskaźnik zgodny z prawem UE (BMR), administrowany przez licencjonowany podmiot (GPW Benchmark) i nadzorowany”. Natomiast w sprawach „przed-BMR”, tej tarczy nie ma. TSUE nie będzie oceniał tych umów przez pryzmat technicznych wymogów BMR, ale przez pryzmat fundamentalnych, nadrzędnych zasad ochrony konsumenta zapisanych w Dyrektywie 93/13. A w świetle tej dyrektywy, nietransparentny wskaźnik ustalany przez same banki, bez żadnego nadzoru, wydaje się być konstrukcją nie do obrony.

 Co Oznacza „Konsylium w Luksemburgu” dla Kredytobiorcy?

Decyzja Prezesa TSUE o połączeniu spraw C-586/25 i C-630/25 to potężny sygnał, że fundamentalne wady konstrukcyjne WIBOR-u, zwłaszcza w umowach „przed-BMR”, zostały dostrzeżone na najwyższym szczeblu europejskiego sądownictwa. Dla kredytobiorców implikacje są doniosłe.

Po pierwsze, jeden, potężny wyrok zamiast dwóch fragmentarycznych. Połączenie spraw gwarantuje, że Trybunał wyda jedną, kompleksową odpowiedź, która poruszy wszystkie kluczowe aspekty: od barier proceduralnych (res iudicata), przez brak przejrzystości i wpływ banku na wskaźnik, aż po sedno mechanizmu (deklaracje zamiast transakcji) i jego podatność na manipulacje.

Po drugie, przyspieszenie spraw w Polsce. Orzeczenie TSUE będzie miało wspomniany skutek acte éclairé (aktu rozjaśnionego). Oznacza to, że polskie sądy otrzymają wiążącą i kompleksową wykładnię prawa unijnego, co powinno drastycznie przyspieszyć rozpatrywanie tysięcy podobnych spraw zawisłych przed polskimi sądami, bez konieczności zadawania kolejnych pytań.

Po trzecie, realne scenariusze wygranej. Sędzia Jaworski wprost zapytał TSUE o skutki uznania klauzuli WIBOR za nieuczciwą. Na stole leżą dwa główne scenariusze. Pierwszy to uznanie umowy za ważną, ale usunięcie z niej wadliwego wskaźnika WIBOR przy pozostawieniu marży – co w praktyce prowadziłoby do kredytu oprocentowanego tylko marżą (np. 1.7 p.p.). Drugi scenariusz to uznanie, że bez wskaźnika oprocentowania umowa nie może być kontynuowana, co prowadziłoby do jej całkowitego unieważnienia (podobnie jak w wielu sprawach frankowych).

„Europejski głos w sprawie WIBOR-u staje się coraz głośniejszy”. Dla kredytobiorców posiadających umowy o kredyt hipoteczny o zmiennym oprocentowaniu opartym o WIBOR, zwłaszcza tych zawartych przed 1 stycznia 2018 roku, jest to bez wątpienia najlepszy moment na przeprowadzenie profesjonalnej analizy prawnej swojej umowy i przygotowanie się do podjęcia odpowiednich kroków prawnych.

❓ Najczęściej Zadawane Pytania (FAQ)

1. Co jest kluczowym wydarzeniem opisanym w artykule?

Prezes Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) podjął strategiczną decyzję o połączeniu dwóch kluczowych polskich spraw dotyczących WIBOR: C-586/25 oraz C-630/25.

2. Dlaczego TSUE połączył te dwie sprawy?

Trybunał dostrzegł „ścisły związek obu postępowań”. Obie sprawy dotyczą sedna problematyki przejrzystości i legalności konstrukcji wskaźnika WIBOR. Połączenie ma na celu wydanie jednego, kompleksowego i potężnego wyroku, zamiast dwóch oddzielnych odpowiedzi.

3. Na czym polega mechanizm pytania prejudycjalnego?

Gdy sąd krajowy (np. Sąd Okręgowy w Warszawie) ma wątpliwości dotyczące interpretacji prawa unijnego (jak Dyrektywa 93/13 o nieuczciwych warunkach) , musi zawiesić postępowanie. Następnie kieruje do TSUE formalne zapytanie (pytanie prejudycjalne) o wykładnię tych przepisów. Odpowiedź TSUE jest wiążąca dla sądu krajowego.

4. Czym różnią się pytania w sprawach C-586/25 i C-630/25?

Pytania te są komplementarne:

• Sprawa C-586/25 (SSO Jaworski): Koncentruje się na barierach proceduralnych (np. czy ochrona konsumenta może przełamać „powagę rzeczy osądzonej”) oraz na braku przejrzystości umowy i nierównowadze stron (bank miał wpływ na wskaźnik, brak było nadzoru).
• Sprawa C-630/25 (SSR Maj): Uderza w samą konstrukcję i fundamentalną uczciwość mechanizmu WIBOR. Pyta m.in., czy bank musiał informować, że WIBOR nie opiera się na rzeczywistych transakcjach, lecz na deklaracjach banków , i czy sama podatność wskaźnika na manipulacje (jak przy skandalu LIBOR) czyni klauzulę nieuczciwą.

5. Dlaczego umowy sprzed 2018 roku są kluczowe?

Obie sprawy dotyczą kredytów zawartych przed 2018 rokiem. Jest to istotne, ponieważ 1 stycznia 2018 roku weszły w życie przepisy Rozporządzenia BMR , które miało „ucywilizować” rynek wskaźników po skandalu LIBOR. Umowy z „ery przed-BMR” były zawierane, gdy WIBOR funkcjonował w „próżni prawnej” , bez regulacji i nadzoru. Banki nie mają więc „tarczy obronnej” , jaką daje zgodność z BMR przy nowszych umowach.

6. Co fundamentalnie zmieniają pytania SSR Maja (C-630/25)?

Pytania te „przesuwają debatę”. Dotychczas skupiano się na tym, czy bank wystarczająco poinformował konsumenta o ryzyku (przejrzystość). Pytania SSR Maja kwestionują, czy sam mechanizm WIBOR jest w ogóle sprawiedliwy co do istoty , sugerując, że może być nieuczciwy substancjalnie , np. dlatego, że cena jest ustalana przez „kartel uczestników rynku” (banki) i jest strukturalnie podatny na manipulacje.

7. Jakie mogą być skutki dla kredytobiorców, jeśli TSUE wyda korzystny wyrok?

Pozytywny wyrok TSUE może oznaczać:

• Przyspieszenie spraw w Polsce: Wyrok będzie miał skutek acte éclairé (aktu rozjaśnionego) , dając polskim sądom kompleksową wykładnię, co powinno przyspieszyć tysiące podobnych spraw.
• Realne scenariusze wygranej: Sędzia Jaworski zapytał o skutki uznania klauzuli WIBOR za nieuczciwą. Na stole leżą dwa główne scenariusze:
  1. Usunięcie WIBOR z umowy przy pozostawieniu marży (kredyt oprocentowany tylko marżą).
  2. Całkowite unieważnienie umowy (podobnie jak w sprawach frankowych)