Kolejne zagadnienia prawne dotyczące sankcji kredytu darmowego skierowane do Sądu Najwyższego
Nowe postępowanie przed Sądem Najwyższym – sygn. akt III CZP 15/25
W dniu 25 kwietnia 2025 r. Sąd Najwyższy otrzymał kolejne 5 zagadnień związanych z sankcją kredytu darmowego. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt. III CZP 15/25. Dla przypomnienia, w styczniu bieżącego roku, do Sądu Najwyższego skierowane zostały zagadnienia prawne dotyczące sankcji kredytu darmowego, a sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt. III CZP 3/25.
Tożsame zagadnienia prawne w obu sprawach
W obu wyżej wskazanych sprawach, trzy kluczowe zagadnienia prawne są tożsame. Zarówno w sprawie III CZP 3/25 jak i sprawie III CZP 15/25 Sąd Najwyższy jest pytany o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
- Czy uprawnienie do złożenia pisemnego oświadczenia o skorzystaniu przez kredytobiorcę z sankcji kredytu darmowego wygasa – zgodnie z art. 45 ust. 5 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim – po upływie roku od dnia wykonania umowy przez kredytodawcę, czy też od dnia wykonania umowy przez obie strony, tj. i kredytodawcę, i kredytobiorcę?
- Czy w świetle przepisów ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim dopuszczalne jest zastrzeżenie w umowie kredytu konsumenckiego oprocentowania kapitałowego również w odniesieniu do tej części udzielonego kredytu, która została przeznaczona na zapłatę przez kredytobiorcę prowizji, a więc pozaodsetkowych kosztów kredytu?
- Czy w sytuacji, gdy rzeczywista roczna stopa oprocentowania oraz całkowita kwota do zapłaty przez konsumenta zostały błędnie wyliczone i podane w umowie kredytu, czego jedyną przyczyną jest niedopuszczalne objęcie oprocentowaniem kredytowanych pozaodsetkowych kosztów kredytu, takie uchybienie stanowi podstawę do zastosowania sankcji kredytu darmowego na podstawie art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim?
Analiza merytoryczna kluczowych pytań
Przedmiotowe pytania odnoszą się do istotnych aspektów sankcji kredytu darmowego. Pierwsze z wyżej wskazanych pytań ma na celu rozstrzygnięcie kwestii terminu, w jakim konsument jest uprawniony do złożenia oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. Aktualnie w orzecznictwie sądowym można spotkać się z dwoma poglądami, wskazanymi w pytaniu.
Drugie z pytań dotyczy istoty oprocentowania kapitału. Nie odnosi się ono do kwestii niedozwolonego charakteru takiego postanowienia, lecz do zgodności takiej praktyki z ustawą o kredycie konsumenckim.
Trzecie pytanie jest konsekwencją ewentualnej pozytywnej odpowiedzi na pytanie drugie. W wyniku uznania za niezgodne z ustawą o kredycie konsumenckim naliczenia odsetek od kredytowanych kosztów, całkowita kwota do zapłaty oraz RRSO wskazane w umowie będą błędne w wyniku uwzględnienia w nich niezgodnych z ustawą elementów. Istotą tego zagadnienia jest ustalenie, czy takie ewentualne naruszenie kwalifikuje się do uznania za podstawę do skorzystania przez konsumenta z sankcji kredytu darmowego.
Odrębne zagadnienia prawne w sprawie III CZP 15/25
Odrębnością obu zagadnień prawnych skierowanych do Sądu Najwyższego są następujące dwa pytania ujęte w sprawie III CZP 15/25:
- Czy sąd z urzędu ma obowiązek zbadania wszystkich przyczyn uzasadniających zastosowanie sankcji kredytu darmowego, o których stanowi art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, również tych niewymienionych przez kredytobiorcę w jego pisemnym oświadczeniu, czy też sąd jest związany w tym zakresie treścią oświadczenia kredytobiorcy?
- Czy stwierdzenie, że postanowienia umowy kredytu konsumenckiego, których dotyczą przepisy wymienione w art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, są abuzywne i przez to nie wiążą kredytobiorcy, jest podstawą do zastosowania sankcji kredytu darmowego?
Znaczenie dodatkowych pytań dla praktyki orzeczniczej
Pierwsze z powyższych pytań dotyczy zakresu badania naruszenia ustawy o kredycie konsumenckim przez sąd orzekający. Zagadnienie to stanowi również przedmiot pytania prejudycjalnego w sprawie C-831/24 skierowanej przez Sąd Rejonowy w Białymstoku do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Pozytywna odpowiedź na to pytanie, zobowiąże sąd orzekający sprawę koncentrującą się na złożeniu przez konsumenta oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego do badania całości spełnienia obowiązku informacyjnego przez kredytodawców, niezależnie od tego czy zostały one dostrzeżone przez konsumenta i wskazane w jego oświadczeniu jako podstawa złożenia oświadczenia w trybie art. 45 ust. 1 u.k.k., czy też nie. Negatywna odpowiedź skutkować będzie ograniczeniem badania naruszenia przez kredytodawcę przepisów ustawy o kredycie konsumenckim wyłącznie do tych wskazanych przez konsumenta w pisemnym oświadczeniu.
Drugie z omawianych pytań koncentruje się na kwestii różnych systemów ochrony konsumenta. Przedmiotem tego zagadnienia jest ustalenie, czy abuzywność określonego postanowienia obejmującego spełnienie przez kredytodawcę określonych obowiązków informacyjnych jest podstawą do skorzystania przez konsumenta z sankcji kredytu darmowego.
FAQ – Sankcja Kredytu Darmowego w świetle pytań do Sądu Najwyższego
1. Czego dotyczą trzy tożsame pytania skierowane do Sądu Najwyższego w sprawach III CZP 3/25 i III CZP 15/25? Pytania te dotyczą: 1) terminu na złożenie przez konsumenta oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, 2) dopuszczalności oprocentowania kredytowanej prowizji i innych kosztów pozaodsetkowych, 3) kwalifikacji błędnego RRSO (wynikającego z oprocentowania kosztów) jako podstawy do zastosowania sankcji.
2. Jakie dwa dodatkowe zagadnienia prawne rozpatrzy Sąd Najwyższy w sprawie III CZP 15/25? Sąd Najwyższy rozpatrzy dodatkowo: 1) czy sąd ma obowiązek z urzędu badać wszystkie potencjalne podstawy do zastosowania sankcji, czy jest związany treścią oświadczenia konsumenta, 2) czy stwierdzenie abuzywności postanowień umowy jest samodzielną podstawą do zastosowania sankcji kredytu darmowego.
3. Jakie znaczenie ma kwestia badania przez sąd naruszeń z urzędu? Pozytywna odpowiedź na to pytanie oznaczałaby, że sądy miałyby obowiązek analizować całą umowę pod kątem naruszeń ustawy, nawet jeśli kredytobiorca nie wskazał ich w swoim oświadczeniu. Negatywna odpowiedź ograniczałaby zakres badania sądu tylko do zarzutów podniesionych przez konsumenta.
4. Na czym dokładnie polega spór o termin na złożenie oświadczenia o sankcji kredytu darmowego? Spór dotyczy interpretacji art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim. Sąd Najwyższy ma rozstrzygnąć, czy roczny termin na złożenie oświadczenia należy liczyć od dnia wykonania umowy przez samego kredytodawcę (np. wypłaty środków), czy od dnia wykonania umowy przez obie strony, co obejmuje również całkowitą spłatę zobowiązania przez kredytobiorcę.
5. Jaka jest główna podstawa prawna sankcji kredytu darmowego, do której odwołują się pytania? Główną podstawą prawną, do której wielokrotnie odwołują się zadane pytania, jest art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Przepis ten wymienia naruszenia po stronie kredytodawcy, które uprawniają konsumenta do skorzystania z sankcji.
6. Czy omawiane zagadnienia mają związek z prawem europejskim? Tak. Kwestia obowiązku badania przez sąd z urzędu wszystkich przyczyn uzasadniających sankcję jest również przedmiotem pytania prejudycjalnego skierowanego przez Sąd Rejonowy w Białymstoku do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w sprawie o sygnaturze C-831/24.
7. Na czym polega różnica między badaniem abuzywności a badaniem zgodności z ustawą o kredycie konsumenckim? Pytanie dotyczące oprocentowania prowizji celowo nie dotyczy jego niedozwolonego charakteru (abuzywności), lecz bada, czy taka praktyka jest w ogóle zgodna z modelem kredytu konsumenckiego przewidzianym w ustawie. Z kolei pytanie o abuzywność dotyczy relacji między dwoma systemami ochrony – czy uznanie zapisu za niedozwolony (i przez to niewiążący) jest równoznaczne ze spełnieniem przesłanek do zastosowania sankcji kredytu darmowego.
