Kolejne pytanie prejudycjalne w sprawie sankcji kredytu darmowego
Sąd Rejonowy dla Krakowa – Nowej Huty w Krakowie skierował do Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej kolejne pytanie prejudycjalne w sprawie sankcji kredytu darmowego. Pytanie zostało zarejestrowane pod sygn. C-473/25.
Zagadnienia stanowiące przedmiot w niniejszej sprawie, chociaż zbliżone do tych przedstawionych w sprawie C-566/24 to posiadają pewne odrębności na które warto zwrócić uwagę. Pytanie prejudycjalne obejmuje cztery poniższe zagadnienia:
I. Czy zgodnym z art. 23 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG (dalej jako: dyrektywa 2008/48) jest taki przepis prawa krajowego, który przewiduje pozbawienie kredytobiorcy prawa do odsetek i innych opłat, w przypadku gdy umowa o kredyt nie zawiera wszystkich elementów wymaganych w art. 10 ust. 2 tej dyrektywy lub wskazane elementy są błędne, niejasne bądź niezwięzłe?
II. Czy sprzeczną z art. 10 ust. 2 oraz z art. 23 dyrektywy 2008/48 jest taka wykładnia prawa krajowego, która uzależnia udzielenie konsumentowi ochrony jedynie w sytuacji, gdy w treści umowy o kredyt brak jest któregokolwiek z elementów wymienionych w art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48, jednakże nie przyznaje takiej ochrony konsumentowi w przypadku, gdy elementy te, choć formalnie zostały wymienione w umowie o kredyt, to jednak zostały sformułowane w sposób niepełny lub błędny?
III. Czy art. 10 ust. 2 lit. d), t) i g) w zw. z art. 3 lit. g), h), i) i j) dyrektywy 2008/48 sprzeciwiają się naliczaniu przez kredytodawcę kosztu w postaci odsetek od kwoty prowizji lub innych podobnych opłat (w tym składek ubezpieczeniowych), które to koszty są skredytowane i jednocześnie pobrane (konsument nie miał możliwości faktycznego dysponowania kwotą skredytowanych kosztów) przez kredytodawcę w związku z zawarciem umowy kredytu konsumenckiego?
IV. Czy sprzeczną z art. 10 ust. 2 oraz z art. 23 dyrektywy 2008/48 jest taka wykładnia prawa krajowego, która umożliwia kredytodawcy wprowadzenie do treści umowy o kredyt konsumencki pojęć bliskoznacznych do pojęcia ..całkowitej kwoty kredytu” (np. ..kwota kredytu”, ..kwota udzielonego kredytu”, ..kredyt”), których znaczenie nadane przez kredytodawcę skutkuje uznaniem, że dotyczą kwot przekazanych konsumentowi do dyspozycji w wysokości wyższej niż całkowita kwota kredytu, i od tej wyższej kwoty jest naliczane oprocentowanie, podczas gdy faktycznie udostępnioną konsumentowi kwotą jest wyłącznie całkowita kwota kredytu, zaś wprowadzone przez kredytodawcę pojęcie bliskoznaczne odnosi się do kwoty stanowiącej sumę całkowitej kwoty kredytu i kosztów kredytu konsumenckiego, które to koszty zostały przez kredytodawcę skredytowane?
W zakresie pierwszego pytania Sąd pytający zwrócił uwagę na następujące okoliczności:
• Państwa członkowskie mają swobodę w wyborze systemu sankcji o którym mowa w art. 23 Dyrektywy 2008/48/WE, lecz ustalone sankcje muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, gdyż ich celem jest zniechęcenie przedsiębiorcy do naruszania spoczywających na nim obowiązków;
• Sankcja musi być odpowiednio surowa i skuteczna w stosunku do naruszenia, a taką sankcją jest pozbawienie przedsiębiorcy korzyści wynikających z popełnionego naruszenia;
• Pozbawienie przedsiębiorcy prawa do odsetek i innych korzyści wynikających z umowy kredytowej jest sankcją skuteczną, dostatecznie surową i proporcjonalną;
• Sąd krajowy zobowiązany jest w razie stwierdzenia naruszenia obowiązku informacyjnego mającego znaczenie dla konsumenta wyciągnąć wszelkie konsekwencje wynikające z tej sytuacji zgodnie z przepisami prawa krajowego;
• Obowiązek informacyjny określony w art. 10 ust. 2 Dyrektywy 2008/48/WE (odpowiednio art. 30 ust. 1 u.k.k.) jest źródłem informacji dla konsumenta na podstawie których podejmuje on decyzję o związaniu się określoną umową kredytową, stanowi on również źródło informacji o prawach i obowiązkach konsumenta wynikających z umowy kredytowej, a pełna harmonizacja nakazuje realizację tego obowiązku w tożsamy sposób we wszystkich państwach członkowskich;
• Konsument nie powinien tracić swoich uprawnień ustanowionych na podstawie art. 23 Dyrektywy 2008/48/WE w sytuacji gdy naruszenie ma postać błędnego przekazania informacji, lub gdy przekazane informacje przez przedsiębiorcę wprowadzają konsumenta w błąd co do zakresu jego praw i obowiązków;
W dalszej części wniosku o wydanie orzeczenia prejudycjalnego Sąd pytający przedstawił rozważania w przedmiocie charakteru prawnego odsetek. W rozważaniach tych przedstawił kluczowe elementy instytucji odsetek na które warto zwrócić uwagę. Są to:
• Odsetki stanowią wynagrodzenie za korzystanie z cudzego kapitału;
• Odsetki powinny refundować spadek wartości pieniądza oraz zapewniać wynagrodzenie dla udostępniającego kapitał jakie należy oczekiwać z inwestycji finansowej lub lokaty;
• Odsetki od kosztów pozaodsetkowych nie pochodzą od faktycznie udostępnionej kredytobiorcy kwoty kapitału, co zbliża je w swojej naturze do naliczania odsetek od odsetek, czyli zmierzają do obejścia przepisów prawa tj. naruszają zakaz anatocyzmu;
• Naliczanie odsetek od kredytowanych kosztów prowadzi do naliczenia od wynagrodzenia prowizyjnego dalszych odsetek, co stanowi naruszenie celu art. 482 k.c. którym jest ochrona dłużnika przed nadmiernym obciążeniem odsetkami i ustanowienie maksymalnego wynagrodzenia z tytułu udostępnienia kapitału drugiemu podmiotowi;
• Instytucja naliczania odsetek od kredytowanych kosztów pozwala na obejście regulacji dot. odsetek maksymalnych;
• Brak jest przesunięcia majątkowego które uzasadniałoby naliczanie odsetek od skredytowanych kosztów;
• Odsetki i prowizje są zaliczone do kosztów kredytu zgodnie z polską ustawą o kredycie konsumenckim zatem nie można naliczać odsetek od czegoś co jest kosztem;
W zakresie kwoty udostępnionej Sąd pytający wskazał, że:
• Kwotą udostępnioną są faktycznie przekazane konsumentowi środki, czego dowodzą regulacje o zwrocie nienależnego świadczenia, zgodnie z którymi w razie upadku umowy konsument zwraca udostępnioną kwotę, ale bez kwoty skredytowanych kosztów;
• Wypłacona kwota i całkowita kwota kredytu stanowią tożsame pojęcia;
• Definicja stopy oprocentowania wskazuje że odsetki powinny być naliczane jedynie od kwoty wypłaty, którą jest całkowita kwota kredytu,
• Wprowadzenie pojęcia kwoty kredytu, która przewyższa wartość całkowitej kwoty kredytu stoi w sprzeczności z literalnym nazewnictwem u.k.k. i Dyrektywy 2008/48/WE;
Sąd pytający zwrócił również uwagę na ciekawą kwestię związaną z wprowadzeniem nowych nieznanych ustawie o kredycie konsumenckim i Dyrektywie 2008/48/WE założeń do obliczenia RRSO polegających na pominięciu przy spłacie kredytu kwoty prowizji, płatnej w dniu uruchomienia kwoty kredytu.
W ostatnich akapitach wniosku o wydanie orzeczenia prejudycjalnego sąd pytający zwrócił uwagę na fakt, iż bliskoznaczne pojęcia stosowane przez kredytodawcą „kwota kredytu” „kredyt” i pojęcie Dyrektywy 2008/48/WE „całkowita kwota kredytu” co do zasady wprowadzają przeciętnego konsumenta w błąd, przeczą zasadom logiki oraz wykładni językowej, z jednoczesnym naciskiem na wskazanie, iż ustawodawca unijny posługując się wyrażeniami typu „kredytu” nie miał na myśli nigdy kwoty przewyższającej całkowitą kwotę kredytu.
Powyższe pytanie prejudycjalne podsumowuje dotychczasowy dorobek tej części doktryny i judykatury która wspiera prokonsumenckie wykładnie ustawy o kredycie konsumenckim i Dyrektywy 2008/48/WE.
FAQ – Najczęściej Zadawane Pytania
1. Czego dotyczy sprawa C-473/25 przed TSUE? Sprawa dotyczy pytania polskiego sądu o zgodność krajowych przepisów z unijną dyrektywą o kredycie konsumenckim. Kluczowe zagadnienia to skuteczność sankcji kredytu darmowego za błędy w umowie oraz legalność naliczania odsetek od kredytowanych kosztów, takich jak prowizje.
2. Kto skierował pytanie do Trybunału Sprawiedliwości UE? Pytanie prejudycjalne zostało skierowane przez Sąd Rejonowy dla Krakowa – Nowej Huty w Krakowie.
3. Na czym polega problem z naliczaniem odsetek od prowizji? Sąd argumentuje, że prowizja jest kosztem kredytu, a nie kapitałem faktycznie udostępnionym konsumentowi. Naliczanie odsetek od tej kwoty jest więc formą pobierania wynagrodzenia od kosztu, co może stanowić obejście przepisów o odsetkach maksymalnych i zakazie anatocyzmu.
4. Co to jest „sankcja kredytu darmowego”? Jest to sankcja przewidziana w ustawie o kredycie konsumenckim, która pozwala konsumentowi spłacać kredyt bez odsetek i innych kosztów w sytuacji, gdy kredytodawca naruszył obowiązki informacyjne w umowie (np. pominął wymagane elementy lub podał je błędnie).
