Zgodnie z art. 107 Traktatu o funkcjonowaniu Uni Europejskiej (TFUE) wszelka pomoc przyznawana przez Państwo Członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi. Aktualna dyrektywa zamówienia tj. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zamówień publicznych, uchylająca dyrektywę 2004/18/WE stanowi z kolei, że zamówień nie organizuje się w sposób mający na celu wyłączenie zamówienia z zakresu zastosowania niniejszej dyrektywy lub sztuczne zawężanie konkurencji. Nie ulega zatem wątpliwości, że przepisy w dziedzinie zamówień publicznych i przepisy w dziedzinie pomocy publicznej mają za przedmiot ochrony ten sam wspólny cel, czyli ochronę konkurencji. Jak daleko jednak przepisy prawa zamówień publicznych mogą wpływać na zgodność pomocy państwa z regułami konkurencji, odpowiedział rzecznik generalny w niedawnej opinii wydanej w sprawie pomocy inwestycyjnej, którą Węgry zamierzają przyznać przedsiębiorstwu państwowemu MVM Paks II2 na rozwój dwóch nowych reaktorów jądrowych na terenie elektrowni jądrowej Paks na południe od Budapesztu.
Nierozerwalny związek
Kryterium „nierozerwalnego związku” zostało po raz pierwszy sformułowane w wyroku z dnia 22 marca 1977 r., Iannelli & Volpi(8). Do Trybunału wystąpiono między innymi z pytaniem, czy sąd krajowy, któremu przedstawiono do rozstrzygnięcia kwestię zgodności systemu pomocy państwa lub niektórych jego aspektów, może uwzględnić ewentualne naruszenie innych przepisów traktatu. Trybunał stwierdził, że „aspekty pomocy naruszające szczególne postanowienia traktatu, inne niż te dotyczące wprost pomocy publicznej, mogą być do tego stopnia „nierozerwalnie związane z przedmiotem pomocy, że niemożliwe jest dokonanie ich odrębnej oceny.
Z wyroku Iannelli & Volpi wynika, że w przypadku, gdy jest to konieczne dla dokonania oceny środka krajowego w ramach postępowania w sprawie kontroli pomocy państwa, Komisja jest nie tylko uprawniona, ale wręcz zobowiązana, w określonych warunkach, do uwzględnienia innych przepisów prawa Unii i, w stosownym przypadku, do stwierdzenia w sposób incydentalny ich naruszenia.
W wyrokach wydawanych na przestrzeni kolejnych lat Trybunał podkreślał, że postępowanie w sprawie kontroli pomocy nie powinno nigdy prowadzić do takiego rezultatu, który byłby sprzeczny ze szczególnymi postanowieniami traktatu. W konsekwencji pomoc państwa, która wskutek niektórych swoich szczegółowych warunków narusza inne postanowienia traktatu, nie może zostać uznana przez Komisję za zgodną ze wspólnym rynkiem.
Bezpośrednie udzielenie zamówienia publicznego
W sprawie opiniowanej przez rzecznika generalnego, budowa nowych reaktorów została powierzona, w drodze bezpośredniego zamówienia, rosyjskiemu przedsiębiorstwu Nizhny Novgorod Engineering, zgodnie z umową między Rosją a Węgrami w sprawie współpracy w zakresie pokojowego wykorzystania energii jądrowej. W tej samej umowie Rosja zobowiązała się udzielić Węgrom pożyczki państwowej na finansowanie nowych reaktorów. Austria zaskarżyła zatwierdzającą decyzję Komisji do Sądu Unii Europejskiej. Wyrokiem z dnia 30 listopada 2022 r. Sąd oddalił skargę. Austria wniosła wówczas do Trybunału Sprawiedliwości odwołanie od wyroku Sądu.
Zdaniem rzecznik generalnej Austria słusznie podnosi, że Komisja powinna była zbadać w ramach oceny spornej pomocy, czy bezpośrednie udzielenie spółce Nizhny Novgorod Engineering zamówienia na budowę nowych reaktorów jest zgodne z przepisami prawa Unii w dziedzinie zamówień publicznych. Udzielenie zamówienia stanowiło bowiem aspekt pomocy, który według Austrii wykazuje nierozerwalny związek z tą pomocą. Zdaniem rzecznik generalnej taki nierozerwalny związek istnieje w odniesieniu do elementów lub warunków koniecznych dla osiągnięcia przedmiotu pomocy lub jego funkcjonowania, bez których planowana interwencja państwa nie może osiągnąć swoich celów. W takim przypadku Komisja jest zobowiązana uwzględnić, przy dokonywaniu oceny zgodności pomocy państwa z rynkiem wewnętrznym, ewentualne naruszenie przepisów prawa Unii innych niż przepisy w dziedzinie pomocy (opinia rzecznik generalnej w sprawie C-59/23 P).
Naruszenie przepisów zamówieniowych
Z powyższego jednoznacznie wynika, że naruszenie reguł udzielenia zamówień może mieć znaczenie również w aspekcie zgodności pomocy państwa z regułami traktatowymi. Innymi słowy, przy udzielaniu pomocy publicznej należy przestrzegać nie tylko reguł określonych w art. 107 TFUE i przepisach szczególnych, ale również innych przepisów unijnego prawa konkurencji, w tym przepisów w zakresie zamówień publicznych.
