Audyt rekompensaty z tytułu usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym

prawo publiczne

Spis treści:

1. Kontrola rekompensaty

2. Czym jest audyt rekompensaty?

 

W ostatnich latach zwiększa się rola usług publicznych w gospodarce, w szczególności tych świadczonych przez spółki komunalne w ogólnym interesie gospodarczym. Są to usługi, które państwa członkowskie Unii Europejskiej uważają za szczególnie ważne dla społeczeństwa i gospodarki, dlatego są one świadczone nawet wtedy, gdy nie są opłacalne dla prywatnych przedsiębiorstw. Z tego względu państwa członkowskie decydują się na wsparcie podmiotów świadczących usługi w ogólnym interesie gospodarczym. Wsparcie to udzielane jest w formie tzw. rekompensaty.

Rekompensata może stanowić pomoc publiczną jeżeli beneficjent jest przedsiębiorcą, rekompensata pochodzi ze źródeł publicznych i jest powodowana interwencją publiczną, przynosi ona beneficjentowi selektywną korzyść, może naruszyć konkurencję, może naruszyć wymianę między państwami członkowskimi. Pomoc państwa w formie rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych, jest zgodna z rynkiem wewnętrznym i zwolniona z wymogu zgłoszenia określonego w art. 108 ust. 3 Traktatu pod warunkiem, że spełnione są warunki określone w decyzji Komisji z dnia 20 grudnia 2011 r. w sprawie stosowania art. 106 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy państwa w formie rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych, przyznawanej przedsiębiorstwom zobowiązanym do wykonywania usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym.

Kontrola rekompensaty

Państwa członkowskie dbają o to, by rekompensata przyznana na wykonywanie usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym spełniała wymogi określone w Decyzji Komisji z 2011 r., a szczególnie by przedsiębiorstwo nie otrzymywało rekompensaty przekraczającej kwoty ustalonej decyzją Komisji. Przeprowadzają regularne kontrole lub dbają o przeprowadzanie takich kontroli co najmniej co trzy lata w okresie powierzenia oraz na koniec tego okresu. Kontrola rekompensat uzyskiwanych przez spółki wykonujące usługi w ogólnym interesie gospodarczym stanowi istotny element zapewnienia prawidłowości działania oraz transparentności finansowej. Taka kontrola opiera się przede wszystkim na decyzji Komisji nr 2012/21/UE, która wyznacza ramy stosowania art. 106 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy państwa w formie rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych.

Rekompensata nie może przekroczyć kwot określonych w Decyzji Komisji, a wszelkie odstępstwa są traktowane jako pomoc państwa niezgodna z zasadami rynku wewnętrznego UE, co może skutkować koniecznością jej zwrotu.  Obowiązek kontroli dotrzymania ustalonego maksymalnego poziomu rekompensaty spoczywa na podmiocie jej udzielającym, który w przypadku stwierdzenia nadmierności rekompensaty powinien żądać zwrotu tak ustalonej nadwyżki.

prawo publiczne

Czym jest audyt rekompensaty?

Kontrola finansowa podmiotów wynagradzanych w formule rekompensaty określana jest mianem audytu rekompensaty. Głównym celem takiego audytu jest określenie zgodności wielkości otrzymanego przez przedsiębiorstwo wynagrodzenia w postaci rekompensaty z odpowiadającą jej kwotą poniesionych, uzasadnionych kosztów związanych z wykonywaniem usług publicznych oraz zgodności sposobu ustalenia wynagrodzenia z tego tytułu z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa unijnego oraz krajowego (Audyt rekompensaty – rozliczenie umowy 10 letniej, Tomasz Staśkiewicz, Biuletyn Komunikacji Miejskiej nr 165, sierpień 2022). Rekompensata nie może bowiem przekraczać kwoty niezbędnej do pokrycia kosztów netto wynikających
z wywiązywania się ze zobowiązań z tytułu świadczenia usług publicznych, z uwzględnieniem rozsądnego zysku.

Ze względu na charakter oraz termin przeprowadzania audytu rekompensaty rozróżnia się dwa rodzaje kontroli tj.:

  • Audyt ex ante — przeprowadzany w celu zapewnienia, że system rekompensat przyjęty w konstrukcji umowy wykonawczej (powierzenia) zapobiega przyznawaniu nadmiernych rekompensat. Przedmiotem takiej kontroli jest weryfikacja prognozowanych elementów składowych rekompensaty celem potwierdzenia prawidłowości kalkulacji szacowanego poziomu kosztów netto świadczenia usług publicznych i rozsądnego zysku na dany okres oraz zgodności systemu rachunkowości funkcjonującego u operatora publicznego wzglę-dem zasad towarzyszących jej kalkulacji.
  • Audyt ex post – gwarantujący, że środki wypłacane w formie rekompensaty nie będą wyższe od rzeczywistych kosztów netto poniesionych w związku ze świadczeniem usług w ogólnym interesie gospodarczym.

Audyty w zakresie przyznawanych rekompensat mają na celu unikanie sytuacji, w których przedsiębiorstwa otrzymują rekompensatę przekraczającą kwoty określone uninymi przepisami. Ponieważ nadwyżka rekompensaty nie jest niezbędna do wykonywania UOIG, stanowi ona pomoc państwa niezgodną z rynkiem wewnętrznym.
Z uwagi na szczególny charakter usług publicznych świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, duże znaczenie ma prawidłowe ustalanie w ramach umów z przedsiębiorstwami realizującymi UOIG precyzyjnych zasad ewidencji, rozliczeń i rozrachunków z tytułu świadczenia tych usług.